Hvað er afturkreistingur og hvaðan er orðið komið?

Svar

Orðið afturkreistingur er notað um vanþroska mann eða dýr. Einnig er notað afturkreista um hið sama. Fá dæmi eru um afturkreisting í söfnum Orðabókar Háskólans. Í safni úr talmáli eru aðeins fjórar heimildir og eru þau af sunnanverðu landinu. Heimildarmönnum ber saman um að átt sé við framfaralitlar skepnur og vesællegt fólk, einkum unglinga. Einn gat þess að orðið væri notað sem skammaryrði, einkum um unglinga.

Í Ritmálssafni er aðeins ein heimild um afturkreisting. Hún er úr skáldsögunni Maður og kona eftir Jón Thoroddssen sem fyrst var gefin út 1876, nokkrum árum eftir lát höfunda. Þar stendur (1942 II:162): „Og ekki er hann stór, drengurinn,“ sagði meðhjálpari og velti vöngum, „en hann er enginn afturkreistingur, heldur svona við sig á sínum aldri“.

Heimildarmönnum í talsmálsafni Orðabókar Háskólans ber saman um að orðið afturkreistingur eigi við framfaralitlar skepnur og vesællegt fólk, einkum unglinga.

Orðið kreistingur er notað í merkingunni ‛vanþrif’. Vel má hugsa sér að afturkreistingur sé þá sá maður eða sú skepna sem vanþrif eru í en samt að braggast.

Mynd:

• Gangs | London Is Burning. (Sótt 4.05.2012).