Hvernig virkar þurrís?

Svar

Munurinn á þurrís og venjulegum klaka er að þurrísinn er frosinn koltvísýringur (koldíoxíð, CO₂) en klakinn er frosið vatn.

Þurrísinn er miklu kaldari en venjulegur ísmoli. Það sérstaka við þurrís, eða það hvernig hann virkar, er að að hann "bráðnar" allt öðru vísi en venjulegur klaki. Ísmolinn sem við tökum úr kælinum breytist í vatn þegar hann kólnar og ef vatnið er síðan hitað mjög mikið getur það breyst í gufu. Þurrísinn breytist hins vegar beint í gas við það að "bráðna" og hann fer ekki á vökvaform áður. Þess háttar hamskipti kallast þurrgufun.

Þurrísinn fer ekki á vökvaform þegar hann "bráðnar" heldur breytist hann í gas. Þurrís er miklu kaldari en venjulegur klaki og hættulegt er að koma við hann með berum höndum. Ef hann er snertur lengur en örskamma stund geta menn fengið kalsár.
Þurrís er búinn til úr koltvísýringsgasi í sérstökum vélum. Þurrís er einnig að finna í náttúrunni en þó ekki á jörðinni. Hann finnst á öðrum plánetum þar sem annað hitastig og annar þrýstingur er. Pólhettur Mars eru til dæmis aðallega úr þurrís.

Hægt er að lesa fleira um þurrís í svari Hildar Guðmundsdóttur við spurningunni Hvernig myndast þurrís og af hverju myndar hann þessa gufu eða reyk þegar hann er settur í vatn? en þetta svar byggir einmitt á því.

Frekara lesefni á Vísindavefnum:

• Suðumark vatns lækkar við minnkandi þrýsting, en getur ís soðið? eftir Einar Örn Þorvaldsson og Þorstein Vilhjálmsson
• Er vatn á tunglinu? Hefur vatn fundist á einhverjum öðrum plánetum en jörðinni? eftir Sævar Helga Bragason

Mynd:

• Which One of You Did That?

---

Þetta svar er í flokknum "bekkirnir spyrja" þar sem starfsfólk vefsins svarar spurningum frá grunnskólabekk í kennslustund, samkvæmt samningi. Lögð er áhersla á skjót svör, stutt og aðgengileg. Oft er byggt á öðrum svörum sem kunna að nýtast almennum lesendum betur.