Hvernig er hringrás blóðsins?

Svar

Í grófum dráttum er hringrás blóðs eins og hér er lýst. Hefjum ferðina í hægri gátt hjartans, sem er efra hólf þess í hægri helmingnum. Inn í hægri gáttina kemur blóð frá öllum vefjum líkamans um tvær stórar bláæðar sem heita efri og neðri holæð. Bláæðar eru æðar sem flytja blóð til hjartans. Í holæðunum er blóðið súrefnissnautt, enda vefirnir búnir að taka til sín súrefni sem barst til þeirra. Í staðinn inniheldur þetta blóð mikið af koltvíoxíði sem er úrgangsefni sem myndast við efnaskipti allra vefja líkamans.

Úr hægri gátt rennur blóðið ofan í neðra hjartahólfið sem heitir hægri slegill. Þaðan er blóðinu síðan dælt út í hægri og vinstri lungnaslagæðar sem fara með það til lungna. Í lungunum greinast lungnaslagæðarnar í sífellt smærri æðar þar til þær mynda háræðanet utan um lungnablöðrur. Loftskipti fara fram milli blóðs og lungnablaðra. Í því felst að koltvíoxíð berst úr blóðinu í lungnablöðrur og út úr þeim síðan við útöndun, en í staðinn berst í blóðið súrefni sem kom ofan í lungun við innöndun.

Blóðið heldur nú ferð sinni áfram en hefur breyst úr súrefnissnauðu í súrefnisríkt blóð. Það berst þannig úr háræðunum sem eru utan um lungnablöðrurnar í litlar bláæðar sem sameinast í sífellt stærri og færri bláæðar. Að lokum er allt þetta súrefnisríka blóð komið í fjórar stórar lungnabláæðar sem flytja það í vinstri gátt hjartans. Úr henni rennur blóðið ofan í vinstri slegil og þaðan er því dælt út í eina stóra slagæð, ósæðina.

Slagæðar eru æðar sem flytja blóð frá hjartanu. Í þeim er æðasláttur eða púls og af því er nafn þeirra dregið. Ósæðin greinist í nokkrar minni slagæðar sem greinast áfram í sífellt minni slagæðar. Þær minnstu, slagæðlingarnir, flytja blóðið að lokum í háræðanet þar sem það kemst í námunda við vefi líkamans.

Allar frumur líkamans eru nálægt háræðaneti. Í háræðunum fara fram loftskipti á ný, nú í öfuga átt við það sem gerist í lungunum, það er að segja súrefni fer úr blóði til vefja en koltvíoxíð úr vefjum í blóð. Þetta blóð er nú orðið súrefnissnautt og berst úr háræðum í smáar bláæðar (bláæðlinga) sem sameinast í stærri og færri bláæðar þar til það er komið í tvær stærstu bláæðar líkamans, efri og neðri holæð.

Þá er hringrásinni lokið, blóðið búið að fara einn hring um blóðrásarkerfi líkamans sem samanstendur af hjarta og þrenns konar æðum - bláæðum, háræðum og slagæðum.

Heimild:
Gerard J. Tortora (1997): Introduction to the Human Body - The Essentials of Anatomy and Physiology. Menlo Park, California: Benjamin Cummings.